Huko Afrika Magharibi, baada ya Burkina Faso, Guinea, Mali na Chad, sasa jeshi limeingia madarakani nchini Niger pia. Jambo la kufurahisha ni kwamba nchi hizi zote zimekuwa makoloni ya zamani ya Ufaransa.
Kati ya mapinduzi 27 katika eneo hili la Afrika tangu 1990, 78% yametokea katika makoloni ya zamani ya Ufaransa.
Katika hali hiyo, wachambuzi wa masuala ya kisiasa wameanza kuibua swali iwapo ukoloni wa Ufaransa au urithi wake ndio unaohusika na haya yote?
Watu wanaohusishwa na njama hizi zote za mapinduzi watakubali uchambuzi huu kuwa sahihi.
Mnamo Septemba 2022, jeshi la Mali lilimteua Kanali Abdoulaye Maga kuwa Waziri Mkuu wa nchi hiyo.
Kanali Maga amekuwa akisema kuwa Ufaransa imeidunga Mali mgongoni. Anaamini kuwa Ufaransa imeacha maadili na inafuata sera ya ukoloni mamboleo.
Mawazo dhidi ya Ufaransa pia yanashamiri nchini Burkina Faso.
Huko pia, serikali ya kijeshi imefuta makubaliano muhimu ya muda mrefu na Ufaransa, ambayo jeshi la Ufaransa liliruhusiwa kusalia Burkina Faso.
Lakini mwezi Februari mwaka huu, jeshi la Ufaransa liliamriwa kuondoka nchini humo ndani ya mwezi mmoja.
Niger ni nchi jirani ya Burkina Faso na Mali.
Rais wa Niger, Mohamed Bazoom, alishutumiwa kuwa kibaraka wa Ufaransa.
Baada ya kuondolewa madarakani, msimamizi wa kijeshi Abdurrahman Chiani hadi sasa amefuta mikataba mitano muhimu ya kijeshi na Ufaransa.
Baada ya jeshi hilo kuingia mitaani na kumuondoa Rais, amepokelewa kwa mbwembwe na wananchi.
Ubalozi wa Ufaransa nchini Niger pia umeshambuliwa.
Nyaraka za kihistoria zinahalalisha chuki iliyoonyeshwa na watu hawa kwa kadiri fulani.
Ukoloni wa Ufaransa uliunda mfumo wa kisiasa ambao ulilenga kuchota rasilimali muhimu za Kiafrika na vile vile kutumia nguvu kudumisha udhibiti wa watu wa kawaida.
Ukoloni wa Uingereza pia ulikuwa ukifanya vivyo hivyo lakini mtazamo wa Ufaransa umekuwa tofauti kwa kiasi fulani.
Makoloni ya zamani barani Afrika yalipata uhuru lakini hayakuweza kuondoa uingiliaji kati wa Ufaransa.
Wakosoaji wengi wanaamini kuwa Ufaransa imekuwa ikiingilia kwa kiasi kikubwa siasa na uchumi wa makoloni yake ya zamani.
Makoloni saba kati ya tisa ya zamani bado yanatumia sarafu ya Ufaransa ya AFA, ambayo imehakikishwa na Ufaransa.
Huu ni uthibitisho mkubwa zaidi wa kuingiliwa kwa uchumi wa Ufaransa.
Ufaransa pia imefanya mikataba mingi ya aina hiyo hapa, ambayo kupitia kwayo inawaweka kutopendwa lakini viongozi wanaounga mkono Ufaransa madarakani katika makoloni yake ya zamani.
Kwa kufanya hivi, Ufaransa pia imeunga mkono viongozi wafisadi mara nyingi. Miongoni mwa viongozi hao, Rais wa zamani wa Chad Idris Déby na Rais wa zamani wa Burkina Faso Blaise Campor wanatajwa.
Kwa sababu ya viongozi hao wafisadi, demokrasia haikuweza kuimarishwa katika eneo hili.
Hata hivyo, katika siku za hivi karibuni, jeshi halijajaribu kuziondoa serikali za kiraia madarakani katika nchi ambazo zimerudishwa kwenye kiti cha ufalme.
Lakini viongozi wote walioondolewa wamesemekana kuunga mkono Ufaransa.
Si hivyo tu, mahusiano kati ya viongozi wa Ufaransa na washirika wao barani Afrika mara nyingi yamejikita katika msingi wa ufisadi.
Kwa sababu hii, tabaka la matajiri lenye nguvu limetokea kwa gharama ya watu wa Kiafrika.
François-Xabier Vershaw ni mwanauchumi mashuhuri wa Ufaransa.
Alitoa jina kwa sera za Ufaransa katika Afrika - Franco-Afrika.
FrancAfrique inarejelea viungo vya siri vya uhalifu vya tabaka la juu la siasa za Ufaransa na wanauchumi na makoloni ya zamani barani Afrika.
Varshaw anasema kuwa kwa sababu ya hii pesa nyingi zimedanganywa.
Hivi karibuni serikali za Ufaransa zimejitenga na sera hii ya Franco-Afrika. Lakini hata sasa maswali yameibuka kuhusu maslahi yake ya kibiashara nchini Ufaransa na Afrika. Sababu ya hii imekuwa kashfa nyingi za aibu za ufisadi.
Kwa hivyo mwanamume mmoja wa Nigeria alipoambia BBC kwamba amekuwa akipinga Ufaransa tangu utotoni kwa sababu Ufaransa imepora rasilimali za Nigeria, inaeleweka.
Hapo awali, madai hayo yote yaliwekwa kando kwa sababu katika nchi hizi utawala wa viongozi wanaounga mkono Ufaransa ulikuwa ukitawala. Na uwepo wa jeshi la Ufaransa ulitoa msaada kamili kwa viongozi hawa.
Katika miaka ya hivi karibuni, juhudi za ulimwengu wa magharibi, ikiwemo Ufaransa, za kuleta amani barani Afrika zimeshindwa.
Baada ya hayo, ukosoaji wake pia umeongezeka.
Licha ya uungaji mkono wa kijeshi na kiuchumi wa Ufaransa, hatua za kuongezeka kwa itikadi kali za Kiislamu katika Afrika Magharibi hazijasitishwa.
Viongozi wa Burkina Faso na Mali pengine walitambua hili kwa sababu licha ya uungwaji mkono wao, raia wao walikuwa wanakuwa wahanga wa itikadi kali.
Katika hali kama hiyo, alianza kuhisi kwamba badala ya kusaidia, msaada wa Ufaransa unakuwa shida.
Kutokana na kushindwa kupambana na itikadi kali, jeshi lilipata fursa katika nchi hizo na waliona kuwa wakiangusha watu, wananchi wangewaunga mkono.
Lakini makosa yoyote ambayo Ufaransa inaweza kuwa imefanya, haiwezi kulaumiwa kwa kila shida katika eneo hili.
Ufaransa sio mamlaka pekee ya zamani ya kikoloni kusaidia madikteta katika makoloni yake ya zamani.
Urithi wa Franco-Afrika katika makoloni ya zamani ya Ufaransa huko Afrika Magharibi unafifia. Kulingana na Umoja wa Mataifa, sababu moja ya hali hiyo ni ukosefu wa usalama usio na kifani katika eneo hilo. Makundi yenye silaha, watu wenye msimamo mkali na magenge ya wahalifu hufanya kazi kwa uwazi hapa.
Twende zetu Kwa sababu hii watu wamepoteza imani na serikali za kiraia.
Wakati wa Vita Baridi, Uingereza na Amerika zilisaidia madikteta wengi kutoka Kenya hadi Zaire kusimama kwa masharti ya kuwa waaminifu kwao.
Hawa ni pamoja na Daniel Arap Moi wa Kenya hadi Mobutu Sese Seko katika iliyokuwa Zaire nk. Zaire sasa inaitwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.
Hapo awali, matukio ya mapinduzi hayakuwa na uhusiano wa kina na wakoloni wa zamani. Nigeria (8), Ghana (10), Sierra Leone (10) na Sudan (17) zimekuwa na idadi kubwa zaidi ya mapinduzi tangu 1952. Na haya yote yamekuwa chini ya utawala wa Uingereza kwa wakati mmoja.
Baadhi au sababu nyingine ya ndani imewajibika kwa kila mapinduzi katika miaka mitatu iliyopita. Na sababu hizi zinaeleza kuhusu viongozi wa kisiasa na kijeshi wa Afrika.
Asili ya mapinduzi nchini Mali ni pamoja na kupenya kwa vikosi vya itikadi kali kufuatia kuanguka kwa serikali ya Libya mwaka 2011, madai ya udanganyifu katika uchaguzi wa serikali za mitaa dhidi ya rais, na maandamano dhidi ya serikali katika mji mkuu.
Wakati huo huo, sababu ya mapinduzi nchini Niger ilikuwa ni mpango wa Rais Bajom wa kurekebisha uongozi wa juu wa jeshi na kumuondoa Jenerali Chiani katika wadhifa wake.
Hii ni dalili tosha kwamba sababu ya mapinduzi haya haikuwa kuimarisha mamlaka ya Niger au kusaidia watu maskini, bali kulinda haki maalum zinazofurahiwa na wasomi wa kijeshi.
Kasi ya majeshi yaliyochukua madaraka katika nchi hizi baada ya mapinduzi yalibadilisha uhusiano mmoja mgumu na uhusiano mwingine mgumu na nchi za nje inaonyesha sababu za mapinduzi haya.
Katika mkutano wa hivi majuzi wa Urusi na Afrika huko Saint-Petersburg, viongozi kutoka Burkina Faso hadi Mali walielezea kuunga mkono shambulio la Ukraine, pamoja na Vladimir Putin.
Kama hapo awali, walengwa wa miungano hiyo ya kimataifa wana uwezekano mkubwa wa kuwa wasomi wa kisiasa kuliko umma kwa ujumla.
Kwa mujibu wa baadhi ya ripoti, mwezi Mei, wanajeshi wa kundi la Wagner walituhumiwa kuwatesa na kuwaua kwa umati mamia ya raia katika operesheni ya kuzima uasi nchini Mali kwa ushirikiano na serikali ya Putin.
Katika hali kama hiyo, kupunguzwa kwa ushawishi wa Ufaransa barani Afrika sio moja kwa moja msaada wa utulivu wa kisiasa.
Katika miongo ijayo, tutaona kizazi kipya cha viongozi wa kijeshi wakijaribu kuhalalisha matukio mapya ya mapinduzi kwa kuzungumza juu ya kupunguza ushawishi wa Kirusi.
No comments:
Post a Comment